Жаңалықтар

AI-аудармашылар қазақ тілінен әлдеқайда жақсы аударатын болды

Модельдер септік жалғауларын шатастыруды қойып, тұрақты тіркестердің мағынасын сақтауды үйренді. Бірақ маңызды мәтінді әлі де адам тексергені жөн.

Сіз үшін: Оқулықтағы не мемлекеттік порталдағы қазақша мәтінді тез түсінуге болады, бірақ маңыздысын қайта тексерген жөн

AI-аудармашылар қазақ тілінен әлдеқайда жақсы аударатын болды

Қазақ тілі машиналық аударма үшін ұзақ уақыт қиын тіл болып келді. Аудармашы-бағдарламаға қазақша мәтін берсеңіз, сөзбе-сөз, кейде мүлдем түсініксіз нәтиже алатынсыз. Ең жаманы — аударма кейде түпнұсқаға керісінше мағына беретін.

Енді жағдай айтарлықтай жақсарды. Жаңа тілдік модельдер септік жалғауларын шатастыруды қойды және тұрақты тіркестердің мағынасын сақтауды үйренді. Не өзгергенін, аудармаға қай жерде сенуге болатынын және қай жерде әлі де адамның көзі керек екенін түсіндіреміз.

Қазақ тілі неге қиын болды

Қиындықтың үш себебі бар.

  1. Жалғаулардың ұзын тізбегі. Қазақ сөзіне бірнеше жалғау қатар жалғанады: «үй-лер-іміз-де». Әр жалғау мағынаны өзгертеді. Оны дұрыс талдамаса, аударма бұзылады.
  2. Еркін сөз тәртібі. Қазақ тілінде сөйлемдегі сөздердің орнын ауыстыруға болады, мағынасы сақталады, тек екпін өзгереді. Ескі жүйелер мұны жиі түсінбейтін.
  3. Параллель мәтіндердің аздығы. Машиналық аударма бір мәтіннің екі тілдегі нұсқасынан үйренеді. Ағылшын не орыс тілімен салыстырғанда, сапалы қазақша параллель мәтін аз болды.

Нәтижесінде аударма сөзбе-сөз шығатын, кейде мағынасы керісінше болып кететін. Мысалы, болымсыз жалғау жоғалып, «келмейді» сөзі «келеді» болып аударылуы мүмкін еді.

Не өзгерді

Жаңа тілдік модельдер қазақ мәтіндерінің үлкен жинақтарында оқытылды:

  • заңдар;
  • оқулықтар;
  • жаңалықтар;
  • көркем әдебиет.

Мұндай көлемді мәтінде модель жалғаулардың қалай жұмыс істейтінін, сөздердің қай тіркестерде келетінін және бір ойды әртүрлі айтудың жолдарын көреді. Сондықтан ол енді әр сөзді жеке аудармай, сөйлемнің жалпы мағынасын түсінуге тырысады.

Еуропалық университеттің зерттеушілері бұрынғы және қазіргі буын аудармаларын мың сөйлемнен тұратын бір жинақ бойынша салыстырды. Тіл иелері дәл деп таныған аудармалардың үлесі шамамен жартысынан бестің төртіне дейін өсті. Басқаша айтқанда, бұрын әрбір екінші сөйлем дұрыс аударылса, енді бес сөйлемнің төртеуі дұрыс.

Аударма қай жерде жақсы, қай жерде әлсіз

Модельдер ресми және оқу мәтіндерін бәрінен жақсы аударады. Бұл түсінікті: заң, оқулық, жаңалық мәтіндері оқыту деректерінде көп болды, ал олардың тілі қатаң әрі біркелкі.

Ал мына жерлерде қиынырақ:

  • мақал-мәтел — мағынасы сөздердің жиынтығынан шықпайды;
  • әзіл — сөз ойыны мен астарлы мағына аудармада жоғалады;
  • ауызекі сөйлеу — қысқартулар, жергілікті сөздер, араласқан тіл.

Мұндай жерлерде аударма әлі де жатық болғанымен, дәл бола бермейді. Бұл ең қауіпті жағдай: мәтін сауатты оқылады, сондықтан қатені байқау қиын.

Бұл кімге пайдалы

Жақсарған аударманың пайдасын көп адам күнделікті сезеді:

  • студенттер — қазақша оқулықтағы тақырыпты не мақаланы тез түсініп, басқа тілдегі дереккөздермен салыстыра алады;
  • журналистер — қазақ тіліндегі ресми хабарламаны не жаңалықты жылдам қарап шығады;
  • кәсіпкерлер — мемлекеттік порталдағы ережелер мен нұсқаулықтардың мәнін түсінеді;
  • қазақ тілін үйреніп жүргендер — күрделі сөйлемнің құрылымын аудармамен салыстырып, тілді тезірек меңгереді;
  • шетелдік әріптестер — қазақша мәтінді ағылшын тілінде оқи алады.

Бірақ барлық жағдайда бір ереже бар: аударма — түсінуге көмек, түпнұсқаның орнын баспайды.

Аударманы қалай тексеруге болады

Тілді жетік білмесеңіз де, аударманың сапасын шамамен тексеруге болады:

  1. Кері аударма. Аударылған мәтінді қайтадан қазақшаға аударып, түпнұсқамен салыстырыңыз. Мағына өзгерсе, сол жерді абайлаңыз.
  2. Сандар мен атаулар. Күндер, сомалар, есімдер және мекемелердің атаулары өзгермегенін тексеріңіз.
  3. Болымсыздық. «Жоқ», «емес», «-ма/-ме» сияқты бөліктер жоғалмағанын қараңыз.

Чат-ассистентке аудартқанда, күмәнді жерлерді белгілеуді сұрауға болады:

Мына мәтінді қазақ тілінен [орыс/ағылшын] тіліне аудар. Аудармадан кейін дәл аудару қиын болған сөздер мен тіркестерді бөлек тізіммен көрсет және неге екенін бір сөйлеммен түсіндір. Мәтін: [мәтін]

Қазақстандағы оқырманға: қазір не істеу керек

Кеңес қарапайым: жалпы мағынаны түсіну үшін жасанды интеллект аудармасы жеткілікті. Оқулықтағы тақырыпты, мемлекеттік порталдағы нұсқаулықты не жаңалықты тез түсінуге болады.

Құжаттар, мемлекеттік органдарға хаттар және әр тұжырым маңызды жағдайларда аударманы тілді жақсы білетін адамға көрсеткен дұрыс. Қысқа жоспар:

  1. Мәтін не үшін керек екенін анықтаңыз: түсіну үшін бе, әлде біреуге жіберу үшін бе.
  2. Түсіну үшін болса, жасанды интеллект аудармасын еркін пайдаланыңыз.
  3. Жіберу не қол қою үшін болса, кері аудармамен тексеріп, сосын тілді білетін адамға көрсетіңіз.
  4. Мақал, әзіл, ауызекі сөз кездессе, оларды ерекше мұқият қараңыз.

Машиналық аударма тілді үйренуді алмастырмайды, бірақ қазақ, орыс және ағылшын тілдері арасындағы көпірді әлдеқайда сенімді етті.

Жарнама Жарнамаңызға арналған орынБасты беттегі, мақалалар мен айдарлардағы баннер. Форматтар мен бағалар — «Сайттағы жарнама» бетінде.

Пікірлер

Әзірге пікір жоқ — бірінші болып жазыңыз.