Физиктер кубиттерді тезірек салқындату жолын тапты
Кубиттер аздаған жылудан деректерін жоғалтады. Жаңа әдіс бұл жылуды микросекундтың бөлігінде «тастайды» — кубитті қайта іске қосу бірнеше есе жылдамдады.
Сіз үшін: Кванттық компьютер үйге келмейді, бірақ пайдалы машиналарға жол сәл қысқарды — жаңалықтарды байыппен оқуға көмектеседі.

Кванттық компьютер туралы жаңалықтар жиі шығады, бірақ олардың көбі түсініксіз. Бұл жолы әңгіме қарапайым нәрсе туралы: жылу. Физиктер кубиттерден артық жылуды тезірек алып кетудің жолын тапты. Бұл кішкентай техникалық жетістік сияқты көрінеді, бірақ ол кванттық есептеудің басты мәселесіне тікелей қатысты.
Төменде — кубит неге жылудан қорқады, жаңа әдіс қалай жұмыс істейді және мұның бәрі сізге не береді.
Кубит деген не және ол неге нәзік
Кәдімгі компьютер ақпаратты биттермен сақтайды. Бит не 0, не 1 болады. Кванттық компьютерде кубит бар. Ол есептеу кезінде 0 мен 1-дің ерекше қоспасында бола алады. Дәл осы қасиет кейбір есептерді кәдімгі машинадан басқаша, кей жағдайда әлдеқайда жылдам шешуге мүмкіндік береді.
Бірақ бұл қасиет өте нәзік. Кубитке сырттан келген кез келген әсер — діріл, сәуле, жылу — оның күйін бұзады. Нәтижесінде кубит деректерін жоғалтып, қателесе бастайды. Сондықтан кванттық компьютер абсолютті нөлден сәл жоғары температурада жұмыс істейді. Бұл — табиғатта мүмкін болатын ең төменгі температураға өте жақын. Мұндай суықты алу үшін үлкен арнайы тоңазытқыштар керек.
Мәселе: кубит бәрібір «қызады»
Тіпті осындай суықта да кубиттер біртіндеп «қызып», қателесе бастайды. Есептеу кезінде оларға энергия беріледі, ал оның бір бөлігі артық болып қалады. Кубит келесі есептеуге дайын болуы үшін оны таза бастапқы күйге қайтару керек. Мұны кубитті қайта іске қосу дейді.
Қайта іске қосу баяу болса, бүкіл машина күтіп тұрады. Ал кубит бұл уақытта қайтадан сыртқы әсерге ұшырайды. Сондықтан қайта іске қосу жылдамдығы — есептеудің тиімділігін шектейтін маңызды нәрсе.
Жаңа әдіс қалай жұмыс істейді
Зерттеушілер кубитке кішкентай резонатор қосты. Резонатор — белгілі бір жиілікте тербелетін және энергияны өзіне қабылдай алатын құрылғы. Оның ерекшелігі: ол артық энергияны тек бұйрық бойынша алып кетеді.
Жұмыс тәртібі шамамен мынадай:
- Кубит есептеуге қатысады. Резонатор бұл кезде оған әсер етпейді.
- Есептеу аяқталған соң, кубитке бұйрық беріледі.
- Резонатор артық энергияны кубиттен алып кетеді.
- Кубит таза күйге оралып, келесі жұмысқа дайын болады.
Нәтижесінде кубитті қайта іске қосу бірнеше есе жылдамдады. Артық жылу микросекундтың бөлігінде «тасталады». Микросекунд — секундтың миллионнан бір бөлігі.
Бұл неге маңызды
Кванттық компьютердің ең үлкен мәселесі — қателер. Кубиттер жиі қателеседі, сондықтан ғалымдар қателерді түзету әдістерін ойлап тапты. Олардың мәні мынада: есептеу барысында кубиттердің күйін үнемі тексеріп, ауытқуды уақытында түзету. Ол үшін кейбір кубиттерді қайта-қайта іске қосып отыру керек.
Жаңа әдіс осы жерде көмектеседі. Кубит тезірек қайта іске қосылса, есептеу кезінде қателерді жиірек түзетуге болады. Ал қателер — пайдалы кванттық машиналарға жетудегі басты кедергі.
Мұны қарапайым мысалмен түсінуге болады. Мұғалім тақтаға есеп жазып, оқушылармен бірге шешеді. Келесі есепке көшу үшін тақтаны өшіру керек. Тақтаны баяу өшірсе, сабақта аз есеп шығарылады. Тез өшірсе, көп есепті тексеріп, қатені уақытында көрсетуге үлгереді. Жаңа резонатор — кубит үшін осындай жылдам «өшіргіш».
Ескерту керек нәрсе: бұл жаңалық кванттық компьютерді үйге әкелмейді. Ол бұрынғыдай арнайы зертханада, қатты суықта жұмыс істейді. Бұл — ұзақ жолдағы бір қадам ғана.
Сізге не береді және қазір не істеуге болады
Қазақстандағы көп оқырман үшін кванттық есептеу алыс тақырып сияқты. Бірақ ол IT, ғылым және қауіпсіздік туралы жаңалықтарда жиі айтылады. Сондықтан негізін түсінген пайдалы. Бірнеше қадам:
- Жаңалықты сүзгімен оқыңыз. «Кванттық серпіліс» деген тақырыпты көрсеңіз, сұраңыз: нақты не жақсарды — кубит саны ма, қате азайды ма, жылдамдық па?
- Негізгі ұғымдарды үйреніңіз. Кубит, қателерді түзету, қайта іске қосу — осы үш сөзді түсінсеңіз, жаңалықтардың көбі айқын болады.
- Студент болсаңыз, бағытқа назар аударыңыз. Физика, математика және бағдарламалау тоғысқан мамандықтар болашақта сұранысқа ие болуы мүмкін.
- Тегін ашық курстарды қараңыз. Кванттық есептеудің негізін түсіндіретін оқу материалдары көп, кейбірі симуляторда жаттығуға мүмкіндік береді.
- Жарнамаға сенбеңіз. «Кванттық» деген сөз тауар не қызмет атауында тұрса, бұл оның шынымен кванттық технология екенін білдірмейді.
Кванттық компьютерлер күнделікті өмірге әлі келген жоқ. Бірақ олардың жолындағы кедергілер бірте-бірте азайып келеді. Кубитті жылдам салқындату — соның бір мысалы.




Пікірлер
Пікір қалдыру үшін кіріңізӘзірге пікір жоқ — бірінші болып жазыңыз.